Rechtvaardige preventie: van medische interventie naar maatschappelijke opdracht

Gezondheidsverschillen blijven toenemen zolang preventie op individuen blijft focussen. Het NCJ pleit voor een koerswijziging: van risicodenken naar kansen creëren voor iedereen, van zelfregie naar samen verantwoordelijkheid nemen. Effectieve preventie vraagt dat wij, als overheid en zorg, onze structuren zo inrichten dat gezondheid voor iedereen mogelijk wordt. De kijk van het NCJ op preventie is door onze onderzoekers verwoord in het artikel ‘Preventie herzien: van medische interventie naar maatschappelijke opdracht’ gepubliceerd in TSG – Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen. 

In dit artikel wordt uitgelegd dat preventie in de zorg al te lang wordt beschouwd als vooral een medische taak gericht op gedragsverandering en risicoreductie bij het individu. Deze te beperkte benadering negeert de bredere context en systemische oorzaken van gezondheidsproblemen, vergroot gezondheidsverschillen en kan leiden tot stigmatisering en onnodige zorgafhankelijkheid.

De belangrijkste kernpunten uit dit artikel:

1. Gezondheid is geen individuele verdienste, maar ontwikkelt zich in de interactie tussen mensen én tussen mens en omgeving.
2. Effectieve preventie vereist de combinatie van individuele ondersteuning en structurele maatregelen gericht op leefomgeving en maatschappelijke ongelijkheid.
3. Preventie is een maatschappelijke opdracht, niet enkel een zorgmaatregel. Een gelijkwaardige positionering van preventie naast het op ziektegerichte zorgsysteem is een randvoorwaarde voor een rechtvaardige en toekomstbestendige volksgezondheid.

Lees het volledige artikel

Auteurs

De auteurs en co-auteurs van dit artikel zijn:

• Dr. Yvonne Vanneste, arts Maatschappij en Gezondheid n.p., onderzoeker, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)
• Dr. Anton Schreuder, basisarts n.p. en epidemioloog B, onderzoeker, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)
• Ronald de Meij, wethouder sociaal domein, communicatie en participatie, jeugd, onderwijs en sport, Gemeente Zwijndrecht
• Dr. Ingrid Staal, jeugdverpleegkundige n.p., onderzoeker, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)

Gezondheidstransitie gestart

In 2025 hebben 58 organisaties een nieuwe beweging ingezet: de Gezondheidstransitie. Alle 58 partijen ondertekenden eind november 2025 de Gezondheidsverklaring, om zich samen in te zetten voor langer gezond leven voor iedereen in Nederland. Het NCJ is een van de ondertekenaars en actief betrokken bij de gezondheidstransitie.

Lees meer over de gezondheidstransitie