Huisartsen kunnen prenataal huisbezoek beter benutten

Mukaddes Turk Bayran, arts Maatschappij en Gezondheid in opleiding, voerde onder begeleiding van het NCJ een verkennend onderzoek uit naar de rol van huisartsen bij het doorverwijzen van zwangeren in kwetsbare situaties naar het Prenataal Huisbezoek van de Jeugdgezondheidszorg (PHB JGZ). Daarbij stonden twee vragen centraal: in hoeverre zijn huisartsen bekend met het PHB JGZ en hoe zien zij hun rol bij het signaleren van kwetsbare zwangeren en gezinnen?

Deze conclusie van dit verkennende onderzoek is dat huisartsen:

• Meer kennis willen hebben over het PHB JGZ.
• Onbekend zijn met het PHB JGZ, maar het PHB JGZ wel ondersteunend is om naar door te verwijzen.
• Mogelijk meer doorverwijzen naar een PHB JGZ wanneer tijdige informatie-uitwisseling plaatsvindt tussen huisartsen en verloskundigen.

Aanleiding

Aanleiding voor deze verkenning was het achterblijvende aantal verwijzingen naar het PHB JGZ vanuit de huisarts. Dit roept de vraag op waarom huisartsen, ondanks hun centrale positie in de zorg, relatief weinig doorverwijzen naar de JGZ voor een prenataal huisbezoek. Juist de huisarts heeft vaak een langdurige vertrouwensrelatie met patiënten, beschikt over kennis van de gezinssituatie en is gewend om tijdig door te verwijzen naar passende ondersteuning.

Opzet van het onderzoek

Om inzicht te krijgen in deze vragen voerde Mukaddes een verkennend onderzoek uit, met een kwantitatieve en een kwalitatieve analyse. Voor de kwantitatieve analyse zette zij een vragenlijst uit onder huisartsen verspreid over Nederland, die door 112 huisartsen werd ingevuld. De kwalitatieve analyse bestond uit drie verdiepende interviews met huisartsen, waarin de resultaten van de vragenlijst nader werden besproken.

Bekendheid met het PHB JGZ

Uit de vragenlijst blijkt dat 80% van de deelnemende huisartsen het PHB JGZ niet kent. Van de 20% die wel bekend is met het prenatale huisbezoek, heeft slechts 18% ooit daadwerkelijk een patiënt doorverwezen. Deze cijfers laten zien dat het PHB JGZ bij huisartsen grotendeels onbekend is en daardoor beperkt wordt benut.

Rol in het signaleren van kwetsbaarheid

Tegelijkertijd ziet 94% van de huisartsen wél een rol voor zichzelf in het herkennen van zwangeren in een kwetsbare situatie. Zij geven aan dat ze langdurig betrokken zijn bij de patiënt en dat signalering binnen het reguliere takenpakket van de huisarts past. Wel plaatsen ze een belangrijke kanttekening: signalering is alleen mogelijk wanneer de zwangere daadwerkelijk bij de huisarts in beeld is.

Interviews lieten zien dat (potentiële) zwangeren bij de huisarts in beeld komen vóór de zwangerschap, bij medische problemen, wanneer zij zelf een zwangerschap melden of via het startzorgbericht van de verloskundige. Een knelpunt blijft dat huisartsen niet altijd tijdig worden geïnformeerd over een zwangerschap.

Behoefte aan ondersteuning

Een ruime meerderheid van de huisartsen (88%) geeft aan dat zij ondersteuning kunnen gebruiken bij het herkennen van een kwetsbare situatie tijdens de zwangerschap. De grootste behoefte ligt bij meer kennis over het PHB JGZ (70%). Daarnaast geeft 28% van de huisartsen aan dat zij behoefte hebben aan een screenings- of signaleringsinstrument om kwetsbaarheid eerder en beter te herkennen.

Vervolgstappen

De resultaten van deze verkenning laten zien dat er duidelijke kansen zijn om huisartsen beter te ondersteunen in hun rol, zowel vanuit het NCJ als op lokaal niveau. Voor het NCJ betekent dit onder andere het verder vergroten van de bekendheid van het PHB JGZ onder huisartsen en het breder verspreiden van ondersteunende materialen, zoals de factsheet Kansrijke Start voor de huisartsenpraktijk, de samenvatting van de Handreiking PHB JGZ voor signaleerders en de informatiefolder PHB JGZ voor aanstaande ouders. Daarnaast zal het NCJ, met de aanbevelingen van Mukaddes als leidraad, onderzoeken hoe huisartsen beter kunnen worden ondersteund, zodat aanstaande ouders via de huisarts eerder de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben.