Heeft de JGZ een rol bij het klimaatvraagstuk?

Kinderen zijn de eerste én zwaarst getroffenen van klimaatverandering. Hun lichamen en breinen zijn nog volop in ontwikkeling, ze hebben weinig invloed op hun leefomgeving en zullen de gevolgen het langst dragen. Klimaatverandering is dus niet alleen een milieuvraagstuk, maar óók een gezondheidsvraagstuk.

De lucht die we inademen, de temperatuur waarin we leren, werken en wonen en de weersomstandigheden die ons dagelijks leven beïnvloeden, raken direct aan onze gezondheid – fysiek en mentaal. Voor kinderen geldt dat in het kwadraat.

UNICEF benadrukte dit recent in het rapport Opgroeien in een veranderend Klimaat (2025). Hun belangrijkste conclusies:

• Kinderen hebben het recht om gezond en veilig op te groeien, ook in een veranderend klimaat.
• Kinderen zijn fysiek en mentaal extra kwetsbaar.
• Gemeenten moeten kinderen als aparte groep meenemen in klimaatbeleid en hen een stem geven.

Klimaat en jeugdgezondheid: dichtbij en voelbaar

Klimaatverandering lijkt soms abstract, maar voor kinderen is het dagelijkse realiteit. Op hete zomerdagen lopen jonge kinderen het grootste risico: hun lichaam kan warmte minder goed kwijt, waardoor uitdroging op de loer ligt.

Ook de lucht die ze inademen verandert. Meer ozon en fijnstof zorgen ervoor dat kinderen met astma of luchtwegproblemen vaker benauwd zijn. Voor hen betekent een warme, drukke dag in de stad: binnen blijven in plaats van buitenspelen.

In Caribisch Nederland zorgen steeds hevigere stormen en overstromingen voor schade en stress. Angst en een gevoel van onveiligheid werken door in het dagelijks leven en kunnen zelfs leiden tot schooluitval.

Zelfs de basis van een gezonde leefstijl staat onder druk. Droogte en verstoringen in de voedselketen maken gezonde voeding duurder en minder toegankelijk. Tegelijkertijd nodigen versteende pleinen en wijken niet uit tot spelen of sporten. En steeds meer jongeren hebben zorgen over hun toekomst en gevoelens van machteloosheid.

Klimaatbeleid = gezondheidsbeleid

Wat goed is voor het klimaat, is vaak ook goed voor de gezondheid van kinderen. Denk aan:

• Groene schoolpleinen die verkoeling, beweging en ontspanning brengen.
• Duurzame mobiliteit die zorgt voor schonere lucht en meer lichaamsbeweging.
• Gezonde en duurzame voeding op school en opvang die bijdraagt aan ontwikkeling en klimaatdoelen.
• Circulaire voorzieningen in kinderopvang en onderwijs die bewustzijn en gedragsverandering stimuleren.

Zo wordt duidelijk: duurzaamheid en gezondheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

De verbindende rol van de JGZ

De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is gewend om te signaleren en adviseren. Maar die rol kan breder worden opgepakt. De JGZ kan ook bijdragen aan klimaatadaptatie en duurzaamheid door partners en programma’s met elkaar te verbinden. Daarmee ontstaat een healthy village rondom kinderen, waarin hun gezondheid structureel meeweegt in ruimtelijke en duurzame keuzes.

Heel concreet kan de JGZ:

• Gemeenten vragen: “Heeft u een lokaal hitteplan, en hoe zijn kinderen daarin meegenomen?”
• Meedenken over vergroening van schoolpleinen en veilige speelplekken.
• Aandacht vragen voor koelte en gezonde binnenklimaten in scholen en woningen.
• Ouders en scholen adviseren over leefstijlen die zowel gezond als duurzaam zijn.

Preventie is ons vak. Gezonde generaties ons doel!

Klimaatverandering raakt kinderen in het hart van hun gezondheid en ontwikkeling. Zij hebben recht op een veilige en gezonde start, ook in een veranderend klimaat. Investeren in duurzame, kindvriendelijke leefomgevingen is daarom investeren in gezondheid – nu én in de toekomst. De jeugdgezondheidszorg kan hier een voortrekkersrol spelen: door te signaleren, te verbinden en beleidsmakers te adviseren. Zo bouwen we samen aan een toekomst die duurzaam en gezond is voor onze jeugd.