Nieuwsbericht

Contactpersoon:
Ellen-Joan Wessels adviseur
Telefoon: 06 - 13 27 67 62
E-mail: ejwessels@ncj.nl

Themabijeenkomst Early Life Stress: Over hoe wij invloed kunnen uitoefenen op levenslange gevolgen van stress

vrijdag 28 februari 2020

Early Life Stress bij kinderen, en hoe we het kunnen voorkomen. Daarover ging het tijdens de tweede themabijeenkomst ‘Early Life Stress’ van het NCJ op 12 februari jl. Uit onderzoek blijkt dat 35 procent van de kinderen wereldwijd onveilig gehecht is. Onveilige hechting kan leiden tot angsten en gedragsproblemen en het kan bij jonge kinderen letterlijk onder de huid gaan zitten. De (chronische) stress die dit veroorzaakt kan levenslange fysieke en mentale gevolgen hebben. De (hoopvolle) boodschap van vandaag is: je kunt hier invloed op uitoefenen, onder andere door een veilige hechting te stimuleren. Mentaliseren is een manier om dit te bereiken. Jij als JGZ-professional kunt ouders hierbij ondersteunen.

Tijdens de bijeenkomst was er speciale aandacht voor het creëren van een veilige sensitieve omgeving. Dr. Moniek Zeegers, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam legt uit hoe belangrijk een goede hechting voor kinderen is en hoe je daar als ouders voor kunt zorgen. Moniek is gepromoveerd op het onderzoeken van de relatie tussen ouders die mentaliseren en gehechtheid.

Definitie van gehechtheid

We kennen de definitie van gehechtheid van de Britse psychiater John Bowlby, namelijk: ‘Elke vorm van gedrag die tot gevolg heeft dat een persoon de nabijheid zoekt of bewaart van een specifiek persoon die ervaren wordt als sterker en die bescherming kan bieden in angstige situaties en bij vermoeidheid en ziekte’.

Volgens Moniek gaat gehechtheid over het subjectieve gevoel van veiligheid dat een kind ervaart in de nabijheid van bijvoorbeeld de ouders. Een kind voelt zich veilig als signalen die hij uitzendt (bijvoorbeeld honger, overprikkeling of contact zoeken) worden herkend en als daar gehoor aan wordt gegeven.

Vier soorten gehechtheid

Er zijn vier soorten gehechtheid:

  1. Veilig: een kind laat zijn emoties en behoeften zien aan de ouder, zoekt toenadering en laat zich troosten en kalmeren. Pas daarna heeft het weer oog voor de omgeving.
  2. Vermijdend: een kind minimaliseert gehechtheidsgedrag richting de ouder. Die fungeert niet als veilige haven bij wie het kind troost kan vinden. Deze kinderen lijken makkelijk en zelfstandig, maar uit onderzoek blijkt dat zij stress ervaren.
  3. Ambivalent: een kind zoekt toenadering bij de ouder, maar kalmeert niet. Laat boosheid, weerstand en push-and-pull-gedrag zien. De ouder is geen veilige uitvalsbasis, het kind durft nauwelijks te exploreren.
  4. Gedesorganiseerd: de gehechtheidsrelatie tussen ouder en kind is verstoord. Deze kinderen ervaren hun ouders als bron van zowel steun als angst, bijvoorbeeld vanwege mishandeling. Ze kunnen zich hier niet aan aanpassen en laten daarom vreemd gedrag zien.

Mentaliseren

Een hoopvolle boodschap is: we kunnen onveilige gehechtheid voorkomen. En ouders spelen daar een grote rol in. Zij kunnen de tool ‘mentaliseren’ inzetten om een veilige gehechtheid te bevorderen. Mentaliseren is volgens Moniek een vorm van verbeelding: ‘Het gaat om de menselijke neiging om gedrag te verklaren vanuit interne gemoedstoestanden zoals gedachten, gevoelens, behoeften, voorkeuren.’ Met andere woorden: ouders die mentaliseren herkennen signalen die het kind afgeeft, voelen aan wat het wil en benoemen dat ook. Als dit inderdaad overeenkomt met de behoeften van het kind, geeft dat aan dat de ouder over een goede sensitiviteit beschikt. Het kind voelt zich hierdoor veilig en kan zich op een goede manier hechten.

Wat kun jij als JGZ-professional doen?

Als JGZ-professional kun je ouders ondersteunen om beter te kunnen mentaliseren. Preventief kan dit bijvoorbeeld door ouders te verwijzen naar mindfulness cursussen, bijvoorbeeld de cursus 'Mindful met je baby'. Voorlopige onderzoeksresultaten laten zien dat door mindfulness cursussen ouders de signalen van hun kinderen beter kunnen interpreteren en negatief gedrag beter accepteren.

Als er al een verstoorde gehechtheidsrelatie is gesignaleerd, kan de methode ‘Basic Trust’ worden toegepast. Dit is video-interactie-begeleiding voor ouders van kinderen met hechtingsproblemen. Ook hierbij leren ouders om sensitiever te zijn en de binnenwereld van zichzelf en het kind te verwoorden. Sensitief ouder- en opvoederschap is dus te ontwikkelen.

Bekijk de presentatie van Moniek Zeegers >

Het promotieonderzoek van Moniek Zeegers over de relatie tussen gehechtheid en mentaliseren kan worden opgevraagd door een mailtje te sturen naar M.A.J.Zeegers@uva.nl.

Workshop Early Life Stress

NCJ-adviseur Yvonne Vanneste volgde Moniek op met een presentatie over Early Life Stress. In 2019 publiceerden het NCJ en de Universiteit van Maastricht literatuuronderzoek ‘Stress bij kinderen: hoe houden we het gezond?’ De uitkomsten van het literatuuronderzoek lieten ons zien dat gezondheidsproblemen (ook op latere leeftijd) een effect kunnen zijn van chronische stress in de kindertijd. Gelukkig zijn er veel aangrijpingspunten voor preventie en onderzoek. Het afgelopen jaar hebben we daarom kennis gedeeld en zijn we in gesprek gegaan over een gezamenlijke, effectieve aanpak.

Bekijk de workshop Early Life Stress van Yvonne Vanneste (februari 2020)

Lees het verslag van de NCJ-brainstormsessie met concrete handvatten voor professionals (juni 2019)

Gezondheidsproblemen effect van chronische stress bij kinderen (februari 2019)

Overige manieren om Early Life Stress te voorkomen

Naast het bevorderen van gehechtheid bij het kind, kunnen we Early Life Stress aanpakken en voorkomen door de stressor zelf aan te pakken of een sensitieve leefomgeving te creëren.

Het kind zelf kan dingen doen die helpen stress te verlagen, zoals buiten zijn in de natuur, muziek maken of luisteren, bewegen en gezonde voeding, voldoende rust en slapen. Deze leefstijl-activiteiten zorgen voor stressreductie, zowel bij het kind als bij de ouders. Een goede buffering voorkomt eveneens veel problemen.

Door inzet op al deze aspecten van preventie, kunnen we Early Life Stress effectief aanpakken. Het is dus belangrijk dat iedereen, zowel professionals, ouders als kinderen kennis hebben over de bevorderende factoren hierover. Met onze nieuwe Early Life Stress ambassadeurs* hopen we bij te dragen aan de verdere verspreiding van beschikbare kennis en ervaring over dit belangrijke onderwerp. Deelnemer en leefstijl ambassadeur Tijs Rugters gebruikte een mooie metafoor om de essentie van Early Life Stress uit te leggen: ‘de mobiele telefoon moet opgeladen worden en de sensitieve omgeving van een hoesje is nodig om zich veilig te voelen’.

*Nieuwe Early Life Stress ambassadeurs zijn: Marjolein Stuart, Nicky Platte - Van Attekum, Eveline Beerkens, Dinco Verhelst en Marleen Verhagen.

Vooruitblik activiteiten Early Life Stress 2020

NCJ-adviseur Ellen-Joan Wessels sloot de themabijeenkomst af door vooruit te blikken op de activiteiten rond Early Life Stress in 2020. Het NCJ gaat samen met de ambassadeurs een drie lijnen koers volgen:

  • Empoweren van publieke opinie door bijvoorbeeld aanwezigheid op festivals met een stress-test.
  • JGZ verbinden met de (aanstaande) geboorteketen door bijvoorbeeld het ontwikkelen van een game en pilots uit te voeren met een cursus voorbereidend ouderschap.
  • Brug slaan met leer- en leefomgeving van kinderen door bijvoorbeeld samenwerking met het onderwijs.

Contact of meer informatie?

Voor meer informatie over Early Life Stress kun je contact opnemen met NCJ-adviseurs Ellen-Joan Wessels of Yvonne Vanneste via earlylifestress@ncj.nl.