Wie wil er nou een kansrijke start in een betonnen woestijn?

Tegels, overal om je heen zie je stoeptegels. Af en toe wordt het monotone beeld opgevrolijkt door een eenzaam boompje. Soms vergezeld door iets wat op planten zou moeten lijken. Het ruikt in ieder geval naar onkruid. Een klein en schattig parkje is een groene oase in de betonnen woestijn. Het is een faunapassage voor de bewoners van de betonnen buurt naar het dito winkelcentrum. Een plukje groene strook her en der verraadt de goede bedoelingen.

De markt heeft zijn werk gedaan

Nergens zie je de effecten van onze fixatie op doelmatigheid en zuinigheidsdrift zo scherp als in de buurten waar mensen wonen en leven. De afgelopen decennia heeft de overheid bij de verdeling van schaarse middelen telkens niet gekozen voor het klimaatadaptief maken van onze leefomgeving. Sinds de jaren ’90 verloor de volkshuisvesting haar sociale gezicht. Onder het motto ‘de markt zijn werk laten doen’ zijn talloze wijken veranderd in grijze, stenige vlaktes. Het resultaat? In sommige van deze betonnen woestijnen loopt de temperatuur in de zomer op tot wel 45 graden Celsius. Misschien hebben we hier de nieuwe Sociale Kwestie te pakken.

De stapeling van de stenen en de problemen

Uit onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat de verstening in onze 32 grootste gemeenten tussen 2019 en 2024 alleen maar is toegenomen. In 260 zwaar versteende buurten moet een huishouden het doen met minder dan 15 vierkante meter groen rond het huis. Ruim 800.000 Nederlanders kampen met een ernstig gebrek aan bomen en gras in hun directe omgeving. En daar blijft het niet bij. In diezelfde versteende wijken zien we bij de bewoners een stapeling van problemen. Ze kampen vaker met wateroverlast na hoosbuien, ervaren chronisch meer stress en lijden onder ernstige eenzaamheid. Er is sprake van extreme hittestress en relatief veel bewoners hebben ernstig overgewicht.

En laat dit nou net de buurten zijn waar gemiddeld de meeste mensen in kwetsbare omstandigheden leven. Het zijn deze bewoners die gemiddeld 24 jaar méér van hun leven doorbrengen in slechte gezondheid. Uit recent onderzoek van het CBS blijkt dat kinderen van arme ouders bovendien gemiddeld tien jaar korter leven dan kinderen van rijke ouders. Wat is jouw postcode…

Ongelijke strijd

Kunnen deze bewoners zich hier zelf tegen weren? Ze hebben simpelweg de hulpbronnen niet. Als je moeite hebt met rondkomen of kampt met een lage veerkracht, koop je geen airco of een groen dak. Terwijl juist ménsen in een kwetsbare positie de meeste gezondheidsvoordelen halen uit een groene omgeving, wonen zij in de meest grijze wijken. Dit heeft een diepe impact op de toekomst. Een kansrijke start voor kinderen was in deze wijken door sociaaleconomische factoren al niet vanzelfsprekend. Nu bewijst recent onderzoek van kinderarts-epidemioloog Jasper Been c.s. hoe bedreigend extreme hitte is voor de gezondheid en de vroege ontwikkeling van jonge kinderen. Het is hoog tijd om gezondheidsdoelen te verankeren in álle beleidsdomeinen. Ieder jaar in de eerste week van juni organiseren we de NCJ Week voor Jeugdgezondheid. Het thema is dit jaar niet voor niets ‘Doen wat werkt voor preventie! Gezondheid in alle domeinen’. Met speciale aandacht voor de gezonde omgeving nodigen we iedereen uit om te reflecteren op hoe jij kunt bijdragen aan blijvende verandering voor een gezonde toekomst voor ieder kind.

Richting, Resultaat en Rekenschap

Het roer moet om. De Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad trekken niet voor niets aan de bel: met het huidige beleid is de bevolking simpelweg onvoldoende beschermd. De raden adviseren om direct te beginnen bij de groepen die geen kant op kunnen. Maak huurwoningen hittebestendig, zorg voor gezonde schoolgebouwen en laat ouderen in de langdurige zorg leven in gezonde gebouwen.

Dit is óók de kern van het gedachtegoed Gezondheid in en voor alle Beleidsdomeinen (GiaB) van het Rijk. Keuzes op het gebied van woningbouw, ruimtelijke ordening en infrastructuur bepalen onze (mentale) gezondheid. Investeren in een groene, koele leefomgeving levert direct maatschappelijke winst op: betere ontwikkelingskansen voor kinderen, een duurzamere arbeidsparticipatie en minder druk op onze sociale voorzieningen.

Het Mattheüseffect kunnen we uitvlakken

Groen is een schaars goed geworden. Wonen in een groen reservaat is een privilege. Hetzelfde geldt inmiddels ook voor gezondheid, kansengelijkheid en bestaanszekerheid. We zijn het erover eens dat we van deze domeinen geen strijdtoneel van winnaars en verliezers willen maken. Er zijn inmiddels genoeg rapporten geschreven en er staan prachtige stippen op de horizon. Maar de toekomst haal je niet dichtbij met papier; dat doe je door nu praktisch en pragmatisch werk te maken van de noodzakelijke transitie. De weg van geleidelijkheid geeft ons de kans om successen te boeken, maar dan moet ieder van ons  wel nú in beweging komen. Wachten is geen optie meer. Want zeg nou zelf: wie wil er nou een kansrijke start in een betonnen woestijn?