Scheefhoofdigheid

Ouders zien hun baby graag als de mooiste van de wereld. Daar past geen scheef of afgeplat hoofd bij. Als dat zichtbaar wordt slaat ouders de schrik om het hart en willen ze meteen ingrijpen. Het scheef groeien of afplatten van het hoofdje is niet nodig, want met vroegtijdige toepassing van wisselligging van het hoofdje in rugligging en snel reageren kan de vervorming voorkomen worden of zo worden beperken dat het vanzelf over gaat.

Sinds de overgrote meerderheid van de baby’s in Nederland ter vermindering van het wiegendoodrisico op de rug te slapen wordt gelegd, is het aantal meldingen van scheefhoofdigheid (plagiocephalie) toegenomen. Dat lijkt vooral het gevolg te zijn van een te strikt vasthouden aan het op zich volkomen terechte advies van rugligging. Maar, bij rugligging hóórt een afwisselend naar links en rechts gedraaid hoofd. En ook dat een wakkere baby regelmatig verandering van positie krijgt en onder toezicht veel kan oefenen op de buik. Met dat oefenen kan een gezonde, op tijd geboren baby al enkele dagen na de geboorte beginnen.

Als een baby het hoofd maar naar één kant wil draaien, is dat meestal naar rechts. Als u dat niet kunt veranderen, is het verstandig om snel naar het consultatiebureau/de jeugdgezondheidszorg of de dokter te gaan. In veel gevallen kan kinderfysiotherapie uitkomst bieden.

Meestal tijdelijk

In medische zin is scheefgroei van het hoofdje niet ernstig en voor de overgrote meerderheid van de baby’s een tijdelijk probleem. Enige scheefheid kan in betrekkelijk korte tijd ontstaan, maar ook heel snel weer verdwijnen als het kind voldoende afwisseling en oefening wordt geboden. Na enige tijd, al voor de baby 2 jaar wordt, is er niets meer van te zien.

Belangrijk is dat ouders weten wat te doen om het verschijnsel tot het uiterste te beperken of zelfs te voorkomen. Gebruik van hulpmiddelen als stabilisatierolletjes, wigjes of matjes van traagschuim is niet nodig en zelfs af te raden met het oog op het verhoogde risico dat deze voorwerpen in bed scheppen. Soms kunnen stabilisatierolletjes in overleg met de kinderfysiotherapeut tijdelijk worden gebruikt, maar dan is voor de veiligheid van belang dat de baby wakker is en onder toezicht staat.
Kussentjes - aangeboden als 'anti-plagiocephalie kussentjes - moeten beslist worden ontraden. Een kussen en een baby vormen altijd een riskante combinatie. Zie: Hoofdkussen.

In slechts een zeer klein aantal gevallen wordt scheefhoofdigheid veroorzaakt door omstandigheden voor of tijdens de geboorte, of door een aangeboren groeistoornis van de schedel. De afwijkingen kunnen dan ernstig zijn, zodat medisch ingrijpen geboden is, een enkele keer zelfs operatief.

Invloed verzorgingsgewoonten

Opvallend vaak ontstaat scheefgroei of afplatting al enkele weken na de geboorte onder invloed van verzorgingsgewoonten. Men legt bij voorbeeld de zuigeling wel altijd op de rug te slapen, maar vergeet het hoofdje afwisselend naar links en rechts te draaien. Of er wordt te strikt vastgehouden aan de rugligging als de baby wakker is, wat ertoe leidt dat het kind onvoldoende gelegenheid krijgt om op de buik te oefenen. Het gebeurt ook dat een baby te lang achtereen op de rug in een draag- of wipstoeltje ligt. De eenzijdige druk op het hoofd kan dan leiden tot afplatting en scheefgroei. Te vroeg geboren baby’s lopen wat meer risico op vervorming van het hoofdje, alsmede baby’s die altijd in dezelfde houding (altijd op dezelfde arm) met de fles worden gevoed.

Te vaak en te lang in dezelfde houding in bed, in de box, in stoeltjes, etc. leidt tot eenzijdige druk op het babyhoofd. Daardoor kan in de eerste maanden na de geboorte scheefgroei of afplatting ontstaan zoals op deze voorbeelden is te zien. In medische termen heet dat deformatieve plagiocephalie (links) en deformatieve brachycephalie (rechts).

Objectieve meting

Er is voor reeds ontwikkelde scheefgroei of afplatting een objectieve meetmethode ontwikkeld om de omvang van het probleem vast te stellen. In veel gevallen kan kinder-fysiotherapeutische behandeling corrigeren. Behandeling kan voorkomen dat een ingrijpender oplossing wordt gezocht in het aanmeten van een zogeheten redressiehelmpje. In 2014 is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat daar bij gezonde baby’s met een matige tot ernstige vervorming geen effect van is te verwachten. De helmpjes zijn duur en er zijn onprettige bijwerkingen.Dat ouders verontrust zijn door plagiocephalie is sinds 1995 uit diverse peilingen gebleken. Het aantal meldingen groeit. Het betreft inmiddels één op de vijf baby's. Lang niet altijd echter is er objectief gezien werkelijk sprake van een afwijking. En vaak blijken ouders niet te weten dat het verschijnsel ook weer snel kan verdwijnen.

Richtlijn voorkeurshouding

Een werkgroep van jeugdartsen, kinderfysiotherapeuten en andere deskundigen, o.m. op het gebied van wiegendood, heeft de landelijke JGZ-richtlijn Voorkeurshouding en schedelvervorming (NCJ, mei 2012) ontwikkeld. Daarin wordt uitleg gegeven over het ontstaan van afwijkingen, de objectieve meetmethode, de invloed van omstandigheden, het natuurlijke verloop en het effect van behandeling. Aan de orde komen ook preventievoorlichting, eenduidige adviezen van het consultatiebureau en een effectieve aanpak. Alles op basis van betrouwbaar onderzoek. 

Er zijn ouders die hun heil zoeken bij alternatieve, niet-medische hulpaanbieders als osteopaten, chiropractors, manueel en craniosacraal therapeuten. Aan de door deze niet-medici toegepaste methoden echter ontbreekt wetenschappelijke onderbouwing. Zo is voor het bestaan van de vermeende KISS en KIDD syndromen geen bewijs te vinden. Behandeling in dit circuit is niet zonder risico. Dat kan, zo is gebleken, een baby het leven kosten of een blijvende handicap opleveren.

Deel dit met je netwerk