Vraag en antwoord

Op deze pagina zie je JGZ-vragen en de antwoorden in verband met COVID-19. Staat jouw vraag er niet bij, kijk dan naar de pagina met onderwerpen A t/m Z en het landelijk beleid. Of mail naar corona@ncj.nl.

Nieuwe of geactualiseerde vragen en antwoorden worden steeds bovenaan deze pagina geplaatst. Zo kun je snel zien wat is toegevoegd of gewijzigd.

Nieuw (19 mei)

27. Een kind wordt door ouder(s) van school thuis gehouden ondanks dat de school weer geopend is. School wil een gezondheidsverklaring als “bewijs" dat deze keuze akkoord is. Wat kan de jeugdgezondheidszorg hierin betekenen?

Ouders kunnen zelf (eventueel geattendeerd hierop door school) ook contact zoeken met de jeugdgezondheidszorg om hun vragen, twijfels en overwegingen te bespreken. Dit gesprek kent vanuit de jeugdgezondheidszorg altijd de insteek dat het voor elk kind goed is om deel uit te maken van een schoolgemeenschap met andere kinderen. 

In de huidige periode is het raadzaam om met name de brede context in beeld te hebben bij de keuzes die ouders voor hun kinderen maken. Welke overwegingen hebben zij? Hoe maken ze hun afwegingen? Welke omstandigheden spelen er mee die hen tot deze keuze brengt? Wat is er voor nodig om hun kind binnen de veiligheid die ouders zoeken toch naar school te laten gaan? Wat beschermen zij? 

Een gezondheidsverklaring of belastbaarheidsverklaring wordt niet door een jeugdarts afgegeven. Een goede aanpak rond schoolverzuim is gebaseerd op vertrouwen en niet op controle. Een gesprek over verzuim gaat niet over de aard van het verzuim, maar over de gevolgen van het afwezig zijn en het belang van het streven naar aanwezigheid op school. Het gesprek over de keuze van ouder kan helpen om zicht te krijgen op de afwegingen van deze ouder en kan deze ouder helpen om de informatie uit het gesprek met de jeugdarts in zijn keuze mee te gaan nemen. Die uiteindelijke keuze is aan de ouder(s), waarbij ze ook de consequenties moeten kunnen meenemen (momenteel handhaaft de leerplichtambtenaar niet, maar dit is naar verwachting niet oneindig).

In deze gevallen mag ook verwezen worden naar de richtlijn van de KNMG inzake “briefjes van de dokter”. De jeugdarts geldt in deze immers als een direct betrokkene bij de betreffende jeugdige. Een goede vertrouwensrelatie met ouders en jeugdigen is voor jeugdartsen belangrijk. Die vertrouwensrelatie kan gevaar lopen wanneer een oordeel ongunstig uitvalt en voorkomen moet worden dat hierdoor conflict ontstaat. 

Nieuw (11 mei)

26. Wat kan de jeugdgezondheidszorg betekenen als er vanuit de school zorgen zijn over een leerling, over diens gezinssituatie, of als het vanuit school niet lukt om contact te leggen?
De jeugdgezondheidszorg adviseert school in de te nemen stappen: is er sprake van zorgen die het starten van de meldcode vragen? Geldt het contact met de jeugdgezondheidszorg daarin als collegiale consultatie? Welke afwegingen worden gemaakt? Waar liggen de zorgen en is er een verklaring voor de situatie? Probleemverheldering dus. Het leggen van contact gebeurt door de organisatie die het dichtst bij het gezin staat en al contact heeft. De jeugdgezondheidszorg kan samen met school de sociale kaart in beeld brengen. Daarnaast kan, als de jeugdgezondheidszorg zelf een ingang heeft bij het gezin, getracht worden contact te leggen. Hierbij is het van belang gericht te zijn op de participatie van kinderen, eventuele zorgen van ouders serieus te nemen en de zorgen van school open te bespreken, gericht op een passende oplossing.

25. Zijn er handvatten over rouwverwerking bij corona ervaringen? Mogelijk komen leerlingen op school die verlieservaringen hebben?
Voor wie spreekt met mensen met corona-gerelateerde verlieservaringen zijn aanbevelingen beschikbaar. In dit artikel wordt ingegaan op de gevolgen van verlies voor getroffen familieleden en andere nauw betrokkenen en op de rol die je als professional in het contact kunt spelen.
Daarnaast verdient het aanbeveling om met school oog te hebben voor bredere verlieservaringen die kinderen met zich meedragen in deze periode (verlies van werk van ouders, sportwedstrijden die niet doorgingen, verlies van controle/vaste structuren, etc). Het omgaan met verlies is een breder thema voor kinderen in specifiek deze periode en behoeft in de groepsdynamiek aandacht. Waar nodig kan de professional dit gesprek op school vanuit een normaliserende attitude ondersteunen. 

24. Hoe om te gaan met chronisch zieke ouders die angst hebben voor besmetting als het kind naar school gaat, en hun kind thuis willen houden?
Het is belangrijk met ouders na te gaan en te bespreken waar hun zorgen zitten. Misschien kan dan besproken worden wat de ouders helpt om hun kind toch naar school te laten komen. Voor de kinderen is het goed als ze op 11 mei samen weer hernieuwd naar school gaan. De JGZ kan, met de RIVM-richtlijnen in haar bagage, ondersteunen bij het gesprek tussen school en de ouders en met toestemming van ouders de medische informatie daarbij betrekken. Wellicht kan de leerkracht het gesprek met de ouders - met hun toestemming - samen met de jeugdverpleegkundige voeren, en zo diens kennis van de RIVM-richtlijnen betrekken? De ouders kunnen ook hun huisarts of medisch specialist betrekken. Het wetenschappelijke oordeel van het RIVM is dat kinderen naarmate ze jonger zijn een mindere of geen rol te spelen in de verspreiding van het coronavirus. Van coronapatienten tot 18 jaar is in Nederland in geen enkel geval bekend dat ze andere contacten hebben besmet. Ondanks deze wetenschap, kunnen ouders uiteraard toch zorgen hebben. Dus in de gesprekken met hen zullen professionals die serieus nemen. 

23. Kan een kind met een onderliggende chronische aandoening naar school? 
Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde en Outbreak Management Team: Kinderen met onderliggende medische problematiek lijken geen groter risico te lopen op een ernstig beloop van het coronavirus dan gezonde kinderen. Voor de meeste patiënten zijn dus geen extra voorzorgsmaatregelen nodig, niet anders dan de gebruikelijke adviezen die eerder met de behandelend kinderarts voor dit seizoen zijn afgesproken en de adviezen die het RIVM geeft. In zeldzame situaties is het mogelijk toch wenselijk dat er een aangepast advies geldt. In die gevallen zal de behandelend kinderarts maatwerk leveren ten aanzien van het wel of niet naar school kunnen gaan. In alle andere gevallen kunnen kinderen naar school. Bij twijfel adviseren wij dat de ouder de behandelend kinderarts om advies vraagt.

Nieuw (16 april)

22. De JGZ werkt scenario’s uit over het herstarten van de werkzaamheden voor 4-19 jarigen. Hebben jullie advies hoe om te gaan met de contactmomenten?
We hebben geen kant en klaar advies. Het is belangrijk dat je als JGZ-professional zoveel mogelijk probeert alle ouders/jongeren zelf te bereiken (telefonisch, beeldbellen). Nu in corona tijd en ook daarna. Via deze telefonische triage waarin wensen en behoeften naar voren komen, kun je op basis van je eigen professionele inschatting en eventueel in samenspraak met de leerkracht bedenken welke actie passend is. Registreer het telefonische contact (nu en straks) als een contactmoment, inclusief een korte verslaglegging van wat er besproken is. Eventueel kun je kijken of er goede voorbeelden zijn op het Kennisnet van GGD GHOR Nederland.

Gewijzigd (9 april)

14. Kan ik een kind nog doorverwijzen naar de kinderarts of andere ketenpartners?
Ja, maar let extra op de follow up. Verwijzingen kunnen wel afgegeven worden, maar ook in de ziekenhuizen en poliklinieken worden maatregelen genomen. De minder dringende onderzoeken en behandelingen worden uitgesteld. Het opvolgen van de verwijzing vraagt in deze periode dus extra aandacht. Neem zo mogelijk contact op met het ziekenhuis of de afdeling om regionaal beleid voor follow-up mogelijkheden vast te stellen, zodat ouders hiervan op de hoogte gesteld kunnen worden.

4. Kunnen ouders zelf thuis onderzoek doen?
Als er twijfel is of er zijn vragen over de ontwikkeling, is een bezoek aan het consultatiebureau of spreekuur JGZ gewenst. Hetzelfde geldt voor oogtests van visusonderzoek. Zelf wegen als de ouders een weegschaal hebben kan wel initieel, ook al is het waarschijnlijk niet heel betrouwbaar. Check als professional telefonisch hoe het gaat, en besluit dan of een face-to-face contact nodig is. Bekijk ook de Do it yourself video's voor ouders

Nieuw (6 april)

21. Waar vind ik informatie over de meningococcencampagne?
Op deze pagina staat een Q&A over de meningokokkenvaccinatie. Deze is toegespitst op vragen die jongeren en hun ouders kunnen hebben, maar kan ook helpend zijn om professionals te informeren. VNG informeert gemeenten via de VNG website en een forum met een soortgelijke Q&A over de meningokokken. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nieuw (30 maart) - vraag 16 t/m 20 

20. Mogen ouders zelf thuis wegen en meten?
Ja, dit is zelfs handig omdat er dan een beeld van de groei ontstaat. Meten in de eerste levensjaren is lastig, daarna kan het wel. Als de gegevens niet ‘kloppen’ kun je afspreken dat het er nog een keer gemeten wordt tijdens het beeldbellen. Indien echt afwijkend is dat een goede reden en motivatie om wel een fysiek contact af te spreken.

19. We horen steeds vaker dat ouders niet naar het consultatiebureau of spreekuur willen komen, omdat ze bang zijn voor infecties en contacten met anderen.
Om gericht ouders wel of niet op het cb of spreekuur te zien, adviseren wij je om als ‘eigen’ arts of verpleegkundige, met het dossier open, eerst een consult op afstand te doen en de leeftijdsgerichte bespreekpunten door te nemen. Dit kan telefonisch of via beeldbellen. Na de samenvatting kun je dan gericht aangeven waarvoor je één ouder en kind fysiek wilt zien. Bijvoorbeeld voor een vaccinatie of omdat er nader onderzoek nodig is. Door dit duidelijk te maken, het persoonlijke contact èn de werkwijze op de locatie aan te geven, kunnen ouders gemotiveerd zijn om wel te komen.

18. Wat kun je doen als het thuis niet (meer) veilig is?
Luisteren en open in gesprek gaan is het belangrijkste, zie ook het vragen en antwoorden document ‘Q&A kinderen voor wie thuis geen veilige basis is’.

17. Welke tips kunnen wij meegeven aan ouders hoe om te gaan met de stress in het gezin doordat de kinderen en ouders de hele dag thuis zijn? 

Diverse organisaties geven hier tips voor, bijvoorbeeld Opvoeden.nl of bekijk het tipsheet ‘Tips voor thuis met je gezin’. Speciaal voor thuiswerkende ouders is er een nieuw kennisplaform met betrouwbare informatie en praktische handvatten. 

16b. Wordt hierbij het kind meegeteld? Met ouder/kind/assistente/jeugdverpleegkundige kom je al snel op 4 personen. Zo ook op het AZC, waar jeugdverpleegkundige en jeugdarts tegelijk in één ruimte werken.
Het kind wordt  hierin niet meegeteld, om pragmatische redenen. De andere vraag (zoals 16a) met de toevoeging: probeer te vermijden dat de jeugdverpleegkundig en assistente gelijktijdig bij de ouder en/of het kind aanwezig zijn. Benut de spreekkamer. Ditzelfde geldt ook voor het AZC: laat 1 JGZ-medewerker gelijktijdig en desnoods na elkaar, bij de ouder in één ruimte werken.

16a. Personen in de boxen of spreekkamers JGZ?
In de richtlijnen voor beleid JGZ staan maatregelen voor beperking contact: ‘niet meer dan 3 mensen tegelijk in 1 ruimte’. Geldt deze maatregel voor een spreekkamer of ook voor wachtruimtes zoals de boxenkamer? In de boxenkamer zijn doorgaans meer mensen aanwezig, aangezien daar 1,5 meter afstand tussen deze mensen te organiseren is. Als er meer dan 3 mensen in de boxenkamer mogen zijn, zijn er meer spreekuren tegelijk mogelijk voor o.a. het geven van vaccinaties. Kan aangegeven worden hoe deze landelijke maatregel uitgelegd moet worden?

  • Het is natuurlijk lastig te interpreteren. Niet meer dan 3 mensen is de landelijke lijn. 10 m2 per klant in de supermarkt. Dus dat proberen we als richting vast te houden. 
  • Een grote boxenkamer kunnen er meer zijn, maar dan moet je ook wel rekening houden met aan- en uitkleders, mensen die nog in een spreekkamer zijn maar weer terug zullen komen, looproutes, kranen, etc. 
  • In een kleine spreekkamer is het snel vol, maar die moeten toch gebruikt worden. Probeer in ieder geval die 1,5 meter afstand te bewaken.
  • De tijdsduur is ook van belang, dus probeer het kort te houden.
  • En bovenal: één standaard antwoord is niet mogelijk, gezien de vele verschillen in Nederland. Het belangrijkste is het begrijpen van het advies en dit met professioneel inzicht hanteren.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nieuw (26 maart) - vraag 1 t/m 15

Spreekuur

15. Kan ik bij vermoeden van kindermishandeling nog contact opnemen met VTT en de aandachtsfunctionaris?
Ja, VTT en de aandachtsfunctionaris zijn telefonisch bereikbaar. Ook VTT-medewerkers zullen zoveel mogelijk telefonisch contact met gezinnen opnemen (ipv face-to-face contact).

14. Kan ik een kind nog doorverwijzen naar de kinderarts of andere ketenpartners?
Ja, maar let extra op de follow up. Verwijzingen kunnen wel afgegeven worden, maar ook in de ziekenhuizen en poliklinieken worden maatregelen genomen. De minder dringende onderzoeken en behandelingen worden uitgesteld. Het opvolgen van de verwijzing vraagt in deze periode dus extra aandacht. Neem zo mogelijk contact op met het ziekenhuis of de afdeling om regionaal beleid voor follow-up mogelijkheden vast te stellen, zodat ouders hiervan op de hoogte gesteld kunnen worden. 

13. Welke maatregelen moeten we nemen omtrent de boxenkamer en het speelgoed?
In de boxenkamer moet er 1,5 meter ruimte tussen de aankleedkussens zijn en al het speelgoed moet weggehaald worden. Iedereen past uiteraard nadrukkelijke hygiënemaatregelen toe. 

12. Wat als ouders geen opvang voor broertjes/zusjes kunnen regelen en dus met het hele gezin willen komen? 
Aan iedereen wordt gevraagd met maximaal 1 ouder te komen zonder broertjes/zusjes. De ouder die mee komt en het kind zelf mogen geen klachten hebben. Ouders die géén opvang voor andere kinderen kunnen regelen, mogen deze niet meenemen. De afspraak moet worden verplaatst. Als een andere verzorger met het kind kan komen, is de afspraak wel mogelijk. 

11. Wat te doen bij slechte groei bij een 4 weken oud kind of verdenking van een lichamelijke afwijking? 
Soms is een vervolgonderzoek op korte termijn nodig. Indien mogelijk is dit een telefonische afspraak, als dat niet kan, wordt een face-to-face contact gepland. 

10. Wat doe ik wel/niet in het consult 4 weken?
Het zuigelingenconsult van 4 weken vindt plaats zoals gebruikelijk. Bespreek met de ouders dat een vervolgconsult misschien telefonisch plaatsvindt. 

9. Wat doe ik wel/niet bij een vaccinatieconsult?
Het kind komt in principe alleen voor de vaccinatie. Daarbij hoort een gerichte anamnese en beperkt lichamelijk onderzoek. Screening (hart, heupen, ogen) vindt alleen plaats bij de specifieke consulten. Of wegen/meten noodzakelijk is wordt door de JGZ-professional per consult bepaald. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Professionals

8. Handalcohol of zeep?
Handdesinfectans, als Sterillium Med, gebruik je alleen als je geen zeep en water voor handen hebt. Goed en grondig je handen wassen met gewone handzeep is voldoende om het coronavirus van je handen te verwijderen. 

7. Beschermen we onszelf wel voldoende?
Bij de face-to-face contacten gebruiken we geen mondmaskers of andere beschermende materialen (Persoonlijk beschermende materialen = PBM). De maatregelen die we genomen hebben zijn gericht op korte contacten: alleen gezonde ouders en kinderen, strikte afstand in de wachtkamer en nadruk op hygiënische maatregelen. We beperken de contacten tot het dringend noodzakelijke. PBM wordt door tekorten beschikbaar gesteld voor directe verzorging van patiënten en bij bemonstering, waar direct contact is met (zeer waarschijnlijk) corona patiënten. Overleg bij twijfel met je leidinggevende en/of afdeling infectieziekten. Zij kunnen gericht individueel advies geven.

6. Ik behoor tot de mensen die kwetsbaar zijn, vanwege een zwakke gezondheid. Kan ik dan nog werken?
Je kunt dan wel thuiswerken, maar geen face-to-face consulten doen. Neem contact op met je leidinggevende als je een van deze aandoeningen hebt:

  • afwijkingen en functiestoornissen van de luchtwegen en longen;
  • chronische hartaandoeningen;
  • diabetes mellitus (suikerziekte);
  • ernstige nieraandoeningen die leiden tot dialyse of niertransplantatie;
  • verminderde weerstand tegen infecties;
  • door medicatie voor auto-immuunziekten;
  • na orgaantransplantatie;
  • bij hematologische aandoeningen (bloedziekten);
  • bij aangeboren of op latere leeftijd ontstane afweerstoornissen waarvoor behandeling nodig is;
  • bij chemotherapie en/of bestraling bij kankerpatiënten;
  • een hiv-infectie in overleg met de behandelaar.

Ben je zwanger, dan hoor je niet tot de groep kwetsbare personen.

5. Ik behoor niet tot de kwetsbare groep, maar heb een partner met een zwakke gezondheid of ik ben mantelzorger van een kwetsbare oudere. Hoe kan ik werken en de risico’s op besmetting zo klein mogelijk houden?
Werk zo veel mogelijk thuis, bespreek de mogelijkheden met je leidinggevende. Probeer met je team de taken te verdelen, zodat jij de face-to-face consulten beperkt. Een voorbeeld: je biedt eerst telefonisch consult aan de ouder, terwijl de vaccinatie van dit kind daarna wordt verricht door een andere JGZ-professional op locatie.

------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

Ouders

4. Kunnen ouders zelf thuis onderzoek doen?
Als er twijfel is of er zijn vragen over de ontwikkeling, is een bezoek aan het consultatiebureau of spreekuur JGZ gewenst. Hetzelfde geldt voor oogtests van visusonderzoek. Zelf wegen als de ouders een weegschaal hebben kan wel initieel, ook al is het waarschijnlijk niet heel betrouwbaar. Check als professional telefonisch hoe het gaat, en besluit dan of een face-to-face contact nodig is. Bekijk ook de Do it yourself video's voor ouders

3. Wat kan ik bieden aan de ouders van kinderen met gedragsproblemen?
Nu de scholen gesloten zijn, ervaren sommige ouders en kinderen meer stress. Als JGZ-professional kun je ouders nu ook moeilijker hulp bieden. Toch kun je contact houden met risicogezinnen. Misschien heb je iets aan deze tips

2. Kunnen kinderen van gescheiden ouders nog wel volgens de omgangsregeling van de ene naar de andere ouder? 
Op dit moment (27 maart) geldt geen totale lock-down en kunnen kinderen ook van de ene naar de andere ouder, volgens de afspraken die ouders met elkaar maakten. Let wel op als één van de ouders tot de kwetsbare groep hoort, dan is extra aandacht voor hygiëne maatregelen gewenst.

1. Waar kunnen ouders opvoedtips vinden over opvoeden in deze corona tijd?
Je kunt ouders verwijzen naar deze pagina van het NJi of naar deze pagina van TNO.

Deel dit met je netwerk

Bekijk ook de pagina met onderwerpen van A tot Z

Heb jij vragen over COVID-19? Mail het landelijk adviesteam via corona@ncj.nl