Richtlijn: Voeding en eetgedrag (2013, aanpassing 2017)

Ouders, kinderen en jongeren stellen vaak vragen over voeding aan de JGZ. Bij jongere kinderen bijvoorbeeld over borstvoeding, kunstvoeding, overgang naar vast voedsel, problemen zoals spugen, diarree en obstipatie of moeilijke eters. Later komen onderwerpen als (voorkomen van) overgewicht en eetstoornissen aan de orde. In de praktijk werden knelpunten ondervonden bij de voorlichting, vroege opsporing, ondersteuning of verwijzing en nazorg bij problemen met voeding en eetgedrag. Deze richtlijn biedt daarom handvatten voor uniforme en systematische voorlichting, begeleiding en zo nodig verwijzing van ouders, kinderen en jongeren.

In 2016 heeft het Voedingscentrum een nieuwe Schijf van Vijf gepubliceerd. Informatie over deze Schijf van Vijf is aangepast in het thema 'Gezonde voeding' van deze JGZ-richtlijn.

Thema's

Om snel te kunnen vinden wat je zoekt is de richtlijn opgedeeld in thema's. Elke thema begint met de aanbevelingen, zo nodig voorafgaand door een korte inleiding. Wil je weten waar op de aanbevelingen zijn gebaseerd, klik dan door naar de onderbouwing.

  1. Gezonde voeding
  2. Adequaat eetgedrag
  3. Kinderen in de leeftijd van 0-1 jaar
  4. Kinderen in de leeftijd 1-4 jaar
  5. Kinderen en jongeren in de leeftijd 5-19 jaar
  6. Speciale groepen

Volg ook de E-learning module Voeding in de JGZ Academie.

Samenvatting

JGZ-richtlijn voeding en eetgedrag, samenvatting

JGZ-richtlijn voeding en eetgedrag, kaart

Meer informatie

De TNO Groeicalculator
Een tool voor (semi)professionals in de zorg, zoals jeugdartsen, kinderartsen en diëtisten. Zij kunnen met de TNO Groeicalculator de standaarddeviatiescore (SDS) voor lengte, gewicht, gewicht naar lengte en body mass index (BMI) van een kind uitrekenen. Ouders kunnen met de TNO Groeicalculator de verwachte eindlengte van hun kind berekenen. Daarnaast kunnen ouders het percentage leeftijdsgenoten dat korter of langer is bekijken. te vinden via www.tno.nl/groei.

Websites

  • Nee-eten: Vereniging voor Ouders van Kinderen met Chronische Voedselweigering enSondevoeding (VOKCVS), sinds 2001 onder de nieuwe naam Nee-eten!
  • Het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie ontwikkelde een wetenschappelijk gefundeerde website voor kinderen, genaamd ‘Brainwiki’.
  • Eetstoornis.info: De Nederlandse Academie voor Eetstoornissen is een kenniscentrum dat evidence- en practice-based kennis over anorexia en boulimia nervosa ontwikkelt, bundelt en verspreidt. 
  • SABN: informatie voor en door mensen met eetstoornissen
  • Buro PUUR zet zich in voor de preventie van eetstoornissen, onder andere door het geven van voorlichtingslessen en deskundigheidsbevordering op scholen. Ontwikkelde een handleiding voor ouders van kinderen met een eetstoornis‘Wat als mijn kind een eetstoornis heeft?
  • Ga voor gezond! (NIGZ) is een nationale scholenactie voor basisscholen in Nederland. Gaat samen met Sportlets (sport en bewegen kinderen tussen de 6 en 12 jaar). 
  • SchoolGruiten. SchoolGruit-scholen eten minstens twee keer in de week gezamenlijk groenten en fruit in de klas
  • Krachtvoer: Lespakket over gezonde voeding voor het vmbo
  • Ivoren Kruis: landelijke vereniging gericht op verbetering van de mondgezondheid en preventie
  • Netwerk kinderdiëtisten: Kinderdiëtist zoeken 

Voor ouders

Voorlichtingsmateriaal en folders downloaden bij het Voedingscentrum

  • Borstvoeding
  • Borstvoeding en werk
  • Flesvoeding
  • Eerste Hapjes
  • Gezond eten en bewegen met kinderen van 1 -4 jaar
  • Gezond eten en bewegen met kinderen van 4 – 8 jaar
  • Gezond eten en bewegen met kinderen van 9 -13 jaar
  • Gezond eten en bewegen 14 – 18 jaar (inclusief tips voor jongeren zelf)

Het Voedingscentrum biedt ook invulvormulieren met de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid voor kinderen van 1-8 jaar en van 9-18 jaar.

GroeiGids: digitale versie. De Groeigids is een serie van zeven boekjes, die (aanstaande) ouders informatie biedt over de ontwikkeling, gezondheid en opvoeding van hun kind.

De iGrowApp van TNO
Met behulp van de iGrow-app van TNO kunnen ouders van kinderen in de leeftijd van 0 tot 10 jaar de meet- en weeggegevens van hun kinderen invoeren. Deze gegevens worden vervolgens getoond op de groeidiagrammen volgens de Vijfde Landelijke Groeistudie. Daarnaast krijgen ouders voor hun kinderen leeftijdsafhankelijke informatie over en tips voor een gezond gewicht. De app is te downloaden van de site www.tno.nl/iGrow

Proud2Bme is een online community voor jongeren waar zij geheel vrijblijvend en anoniem vragen en ervaringen kwijt kunnen rond eetproblemen. De site benadrukt een positief zelfbeeld en biedt informatie, een forum, chats en ervaringsverhalen.

Veelgestelde vragen

In februari 2015 (dus na autorisatie en publicatie van deze richtlijn) heeft het Voedingscentrum het advies om de zoetstof cyclamaat (zit in veel light frisdranken) te beperken bij kinderen ingetrokken. Water blijft echter wel de eerst keuze om de dorst te lessen. 

Toen de richtlijn voeding en eetgedrag werd gepubliceerd gold het advies om pas na 6 maanden nitraatrijke groente te introduceren. Eind 2014 is dat advies door het Voedingscentrum aangepast. Lees de factsheet van het Voedingscentrum voor de onderbouwing.

Colofon

Autorisatie april 2013
Inhoudelijk door de AJN, V&VN fractie jeugd en NVDA
Randvoorwaardelijk door ActiZ en GGD-Nederland

Publicatie: juli 2013

Wijzigingen met betrekking tot de nieuwe Schijf van Vijf zijn januari 2017 geautoriseerd en februari 2017 gepubliceerd

Auteurs: C.I. Lanting, N. Heerdink-Obenhuijsen, H.L.L. Schuit-van Raamsdonk, E.M.M. Hofman-van den Hoogen, E.H. Leeuwenburg-Grijseels, A. Broerse, M. Kamphuis, A.J.P.G. Smeets, K.I. van Drongelen

Deze richtlijn is gefinancierd door ZonMw